Mayın 18-də Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun (WUF13) açılış mərasimi təkcə növbəti beynəlxalq tədbirin başlanğıcı kimi deyil, həm də Azərbaycanın son illərdə formalaşdırdığı yeni inkişaf modelinin beynəlxalq səviyyədə təqdimatı kimi qiymətləndirilə bilər. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin və birinci xanım Mehriban Əliyevanın iştirak etdiyi tədbirdə dövlət başçısının çıxışı şəhərsalma məsələlərinin hüdudlarını aşaraq dövlətçilik, tarixi irs, sosial rifah, postmünaqişə inkişafı, ekoloji transformasiya və geosiyasi reallıqlar haqqında geniş konseptual baxış ortaya qoydu.

Bu sözləri aia.az-a verdiyi açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Səttar Möhbalıyev deyib.

Fikirlərini davam etdirən millət vəkili bildirib ki, cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışının əsas xüsusiyyətlərindən biri şəhərsalmanı sadəcə binaların və küçələrin tikilməsi kimi deyil, insan həyatının keyfiyyətinin yüksəldilməsinə xidmət edən kompleks inkişaf modeli kimi təqdim etməsi idi. Çıxış göstərdi ki, müasir dünyada şəhərsalma artıq yalnız memarlıq məsələsi deyil; bu, iqtisadiyyat, sosial siyasət, ətraf mühit, milli təhlükəsizlik və mədəni irsin qorunması ilə sıx bağlı olan strateji sahəyə çevrilmişdir. Forumun miqyası ayrıca diqqət çəkən məsələdir. Cənab Prezidentin qeyd etdiyi kimi, 182 ölkədən 45 mindən çox iştirakçının qeydiyyatdan keçməsi tədbirin qlobal əhəmiyyətini göstərir. Bu göstərici bir daha sübut edir ki, Azərbaycan beynəlxalq dialoq və qlobal əməkdaşlıq platformalarından birinə çevrilməkdədir. Dövlət başçısının COP29-la müqayisəsi də təsadüfi deyildi. Əslində bu yanaşma Azərbaycanın beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməklə yalnız təşkilati imkanlarını nümayiş etdirmədiyini, eyni zamanda qlobal gündəliyin formalaşmasında iştirak etdiyini göstərir. Çıxışda Azərbaycanın coğrafi və mədəni mövqeyinə xüsusi diqqət ayrıldı. Cənab Prezident İlham Əliyevin Azərbaycanı Şərqlə Qərbin qovuşduğu məkan kimi xarakterizə etməsi ölkənin tarixən oynadığı rolu yenidən gündəmə gətirdi. Maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, dövlət başçısı bu konsepsiyanı yalnız siyasi və coğrafi aspektdə deyil, həm də memarlıq dili ilə təqdim etdi. Bakının qədim İçərişəhərdən müasir şəhər mühitinə keçid nümunəsi əslində Azərbaycanın inkişaf modelinin simvolik ifadəsidir. Burada verilən əsas mesaj ondan ibarətdir ki, müasirləşmə tarixi köklərin inkarı hesabına baş verməməlidir. Əksinə, inkişaf və irs qorunması paralel proseslər olmalıdır. Bu yanaşma müasir urbanizasiya problemləri fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Dünyanın bir çox şəhərlərində sürətli inkişaf tarixi və memarlıq irsinin məhv olması ilə müşayiət olunur. Azərbaycan modeli isə fərqli yanaşma təqdim edir: yenilik və tarix arasında tarazlıq. Cənab Prezident İlham Əliyevin 2026-cı ilin “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan olunmasını qeyd etməsi də dövlət siyasətinin prioritetlərini göstərən mühüm məqam idi. Bu qərar göstərir ki, şəhərsalma Azərbaycanda artıq texniki məsələ deyil, strateji dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir. Dövlət başçısının çıxışında Azərbaycanın müxtəlif şəhərlərinin tarixi irsi haqqında geniş məlumat verməsi təsadüfi xarakter daşımırdı. Şamaxı, Naxçıvan, Gəncə, Qəbələ, Şəki, Lahıc və Şuşa haqqında fikirlər Azərbaycanın çoxəsrlik dövlətçilik və mədəniyyət tarixinin şəhərsalma ilə əlaqəsini göstərirdi.

Millət vəkili onu da bildirib ki, Xüsusilə Lahıc nümunəsi olduqca maraqlıdır. Beş əsrdən də artıq əvvəl yaradılmış su və kanalizasiya sisteminin bu gün də işləməsi əcdadlarımızın mühəndislik düşüncəsinin yüksək səviyyəsindən xəbər verir. Bu fakt həm də şəhərsalmanın yalnız müasir anlayış olmadığını göstərir. Cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışında xüsusi yer tutan mövzulardan biri Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən yenidənqurma işləri oldu. Bu hissə çıxışın ən mühüm siyasi və strateji istiqamətlərindən biri hesab edilə bilər. Dövlət başçısı Ağdamı “Qafqazın Xirosiması” kimi təqdim etməklə işğal dövründə törədilmiş dağıntıların miqyasını beynəlxalq auditoriyanın diqqətinə çatdırdı. Burada əsas siyasi mesaj ondan ibarət idi ki, Azərbaycan yalnız dağıdılmış əraziləri bərpa etmir; o, eyni zamanda yeni həyat modeli qurur. Böyük Qayıdış Proqramı çərçivəsində həyata keçirilən işlər bunun praktiki ifadəsidir. Cəmi beş il ərzində 70 kilometrlik tunellərin çəkilməsi, yüzlərlə körpünün inşa olunması, üç beynəlxalq hava limanının tikilməsi, yolların, məktəblərin, xəstəxanaların yaradılması dünyanın ən genişmiqyaslı bərpa proqramlarından biri hesab oluna bilər. Bu rəqəmlər yalnız tikinti statistikası deyil. Bunlar həm də dövlətin siyasi iradəsinin, iqtisadi imkanlarının və strateji baxışının göstəriciləridir. Cənab Prezidentin vurğuladığı digər mühüm məqam Böyük Qayıdış prosesində insanların məşğulluğu məsələsi idi. Çünki şəhərsalma yalnız evlərin tikilməsi demək deyil. Şəhərlər yaşamaq, işləmək və inkişaf etmək üçün sosial mühit yaratmalıdır. Sənaye zonalarının yaradılması, iqtisadi fəaliyyətin genişləndirilməsi və iş yerlərinin açılması bu baxımdan gələcək dayanıqlı inkişaf modelinin əsas elementlərindən biri kimi çıxış edir.

Çıxışın mühüm hissələrindən biri də Bakının ekoloji transformasiyası ilə bağlı idi. Dövlət başçısı şəhərin uzun illər neft hasilatının təsiri altında ciddi ekoloji problemlərlə üzləşdiyini vurğuladı. Qara şəhərin Ağ şəhərə çevrilməsi sadəcə bir ad dəyişikliyi deyil. Bu, sənaye mirasının ekoloji və urbanistik transformasiya modelidir. Vaxtilə ağır çirklənmənin simvolu olan ərazi bu gün müasir şəhərsalmanın nümunəsinə çevrilib. Son iyirmi ildə Bakıda yüzdən çox parkın və ictimai məkanın yaradılması, ictimai nəqliyyatın inkişafı, ekoloji nəqliyyat vasitələrinin tətbiqi də şəhər inkişafının yeni mərhələyə daxil olduğunu göstərir. Cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqəti cəlb edən maraqlı metaforalardan biri Formula-1 yarışları ilə bağlı müqayisə idi. Dövlət başçısının fikrincə, liderlər inkişaf məsələlərində Formula-1 pilotları kimi həm cəsarətli, həm də ehtiyatlı olmalıdırlar. Bu yanaşma əslində idarəetmənin müasir fəlsəfəsini ifadə edir. Sürətli inkişaf zəruridir, lakin bu inkişaf tarixi yaddaşın, milli irsin və insan amilinin hesabına həyata keçirilə bilməz.

Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun Bakıda keçirilməsi və cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışında səslənən fikirlər göstərir ki, Azərbaycan yalnız şəhərlər tikmir. Azərbaycan gələcəyin yaşayış modellərini, insan mərkəzli inkişaf konsepsiyasını və dayanıqlı urbanizasiya siyasətini formalaşdırmağa çalışır. Bu gün Bakıda müzakirə olunan məsələlər yalnız Azərbaycanın deyil, bütövlükdə dünyanın gələcək inkişaf gündəliyinin mühüm tərkib hissəsinə çevrilməkdədir. Cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışı isə bir daha göstərdi ki, şəhərsalma təkcə memarlıq məsələsi deyil, dövlətin gələcəyə baxışının siyasi və sosial ifadəsidir-deyə Səttar Möhbalıyev fikirlərini yekunlaşdırıb.