2026-cı il iyulun 1-də Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula fon der Lyayenin Azərbaycana səfəri çərçivəsində keçirilən yüksək səviyyəli görüşlər Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətlərində yeni mərhələnin başlandığını nümayiş etdirdi. Prezident İlham Əliyevin mətbuata bəyanatında səsləndirdiyi fikirlər göstərdi ki, tərəflər arasında əməkdaşlıq artıq yalnız enerji sektoru ilə məhdudlaşmır, ticarət, nəqliyyat, yaşıl enerji, rəqəmsal inkişaf, regional təhlükəsizlik və sülh quruculuğu kimi strateji istiqamətləri də əhatə edir.
Son illər Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında siyasi dialoqun intensivləşməsi qarşılıqlı etimadın artdığını göstərir. 2026-cı ilin əvvəlindən Avropa İttifaqının yüksək vəzifəli nümayəndələrinin Bakıya ardıcıl səfərləri, aparılan danışıqlar və keçirilən görüşlər tərəflərin uzunmüddətli əməkdaşlığa böyük önəm verdiyini təsdiqləyir. Bu proses həm Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun yüksəlməsinin, həm də Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz siyasətində Azərbaycanın aparıcı tərəfdaş kimi qəbul edilməsinin göstəricisidir. İqtisadi əməkdaşlıq münasibətlərin əsas dayaqlarından biri olaraq qalır. Avropa İttifaqı uzun illərdir Azərbaycanın ən böyük ticarət tərəfdaşlarından biridir. Xarici ticarət dövriyyəsinin mühüm hissəsinin Avropa ölkələrinin payına düşməsi Azərbaycanın dünya iqtisadiyyatına inteqrasiyasını daha da gücləndirir. Eyni zamanda Azərbaycan Cənubi Qafqaz regionunda Avropa İttifaqının ən iri ticarət tərəfdaşı statusunu qoruyur ki, bu da ölkənin regional iqtisadi mərkəz kimi rolunu daha da möhkəmləndirir. Enerji sahəsində əməkdaşlıq isə münasibətlərin strateji istiqaməti olaraq xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 2022-ci ildə imzalanmış “Enerji sahəsində Strateji Tərəfdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu”ndan sonra Azərbaycan Avropaya təbii qaz ixracını əhəmiyyətli dərəcədə artırmışdır. Hazırda Azərbaycan qazı Avropa İttifaqının bir sıra üzv dövlətlərinin enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində mühüm rol oynayır. Rusiyadan enerji asılılığını azaltmağa çalışan Avropa üçün Azərbaycan etibarlı və sabit enerji tərəfdaşı kimi xüsusi əhəmiyyət qazanmışdır. Bu əməkdaşlığın əsas sütunlarından biri Cənub Qaz Dəhlizidir. Xəzər dənizindən hasil olunan təbii qazın minlərlə kilometr məsafə qət edərək Avropa bazarlarına çatdırılması yalnız iqtisadi deyil, həm də geosiyasi baxımdan böyük nailiyyətdir. Azərbaycan bu layihənin həyata keçirilməsi üçün iri maliyyə vəsaiti yatırmış, beynəlxalq tərəfdaşlarla uğurlu əməkdaşlıq modeli formalaşdırmışdır. Bu gün həmin dəhliz Avropanın enerji təhlükəsizliyinə mühüm töhfə verir və Azərbaycanın beynəlxalq enerji bazarındakı mövqeyini daha da gücləndirir.
Son illərdə əməkdaşlığın yeni istiqamətlərindən biri də bərpaolunan enerji sahəsidir. Azərbaycan zəngin günəş və külək enerjisi potensialına malik olmaqla yanaşı, yaşıl enerji istehsalının artırılması istiqamətində beynəlxalq şirkətlərlə iri həcmli müqavilələr imzalamışdır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun “yaşıl enerji zonası” elan olunması, Xəzər dənizinin külək enerjisi potensialının istifadəsi, eləcə də Qara dəniz vasitəsilə yaşıl elektrik enerjisinin Avropaya ixracını nəzərdə tutan layihələr Azərbaycanın gələcək enerji strategiyasının əsas istiqamətlərini təşkil edir. Bu layihələr ölkənin iqtisadiyyatının şaxələndirilməsinə, qeyri-neft sektorunun inkişafına və ekoloji dayanıqlığın təmin edilməsinə mühüm töhfə verəcək. Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat-logistika imkanları da Avropa üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Orta Dəhliz (Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu), Şərq–Qərb və Şimal–Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin əsas iştirakçılarından biri kimi Azərbaycan Avropa ilə Asiya arasında mühüm tranzit qovşağına çevrilmişdir. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının genişləndirilməsi, müasir dəmir yolu və avtomobil magistrallarının tikilməsi ölkənin tranzit potensialını daha da artırır. Yeni geosiyasi şəraitdə bu marşrutların əhəmiyyəti sürətlə yüksəlir və Azərbaycan regionun əsas logistika mərkəzlərindən biri kimi mövqeyini möhkəmləndirir. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında regional təhlükəsizlik və Ermənistanla münasibətlərin normallaşması məsələləri də geniş yer aldı. Azərbaycanın təşəbbüsü ilə aparılan sülh prosesi regionda uzunmüddətli sabitliyin təmin edilməsinə xidmət edir. Münaqişədən sonrakı dövrdə Azərbaycanın həyata keçirdiyi humanitar və iqtisadi addımlar regionda etimad mühitinin formalaşmasına yönəlib. Nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələrinin bərpası, iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi və qarşılıqlı faydalı layihələrin reallaşdırılması Cənubi Qafqazın inkişafına yeni imkanlar yarada bilər. Bununla yanaşı, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma layihələri, “Ağıllı şəhər” və “Ağıllı kənd” konsepsiyalarının tətbiqi, yeni hava limanlarının, avtomobil yollarının və enerji infrastrukturunun qurulması Azərbaycanın regionda dayanıqlı inkişaf modelini formalaşdırdığını göstərir. Bu layihələr xarici investorlar üçün də yeni imkanlar açır və Avropa şirkətlərinin ölkəmizdə fəaliyyətini genişləndirir. Azərbaycan–Avropa Komissiyası əməkdaşlığının genişlənməsi ölkəmiz üçün bir sıra mühüm nəticələr vəd edir. İlk növbədə, Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu daha da möhkəmlənir və ölkəmiz etibarlı siyasi, iqtisadi və enerji tərəfdaşı kimi mövqeyini gücləndirir. İkincisi, enerji və nəqliyyat layihələrindən əldə olunan gəlirlər iqtisadi inkişafı sürətləndirir, yeni iş yerlərinin yaradılmasına və qeyri-neft sektorunun inkişafına şərait yaradır. Üçüncüsü, yaşıl enerji layihələrinin genişlənməsi Azərbaycanın qlobal iqlim gündəliyində rolunu artırır və ölkənin dayanıqlı inkişaf strategiyasını dəstəkləyir. Nəhayət, regional sülhün möhkəmləndirilməsi Cənubi Qafqazın sabitlik, əməkdaşlıq və iqtisadi inteqrasiya məkanına çevrilməsi üçün yeni perspektivlər yaradır. Bütün bunlar göstərir ki, Azərbaycan ilə Avropa Komissiyası arasında formalaşan yeni tərəfdaşlıq modeli yalnız ikitərəfli münasibətlərin inkişafına deyil, həm də Avropanın enerji təhlükəsizliyinə, regionun iqtisadi inteqrasiyasına və Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sülhün təmin olunmasına mühüm töhfə verir. Azərbaycan balanslaşdırılmış xarici siyasəti, etibarlı tərəfdaş mövqeyi və həyata keçirdiyi strateji layihələr sayəsində regionun aparıcı dövləti kimi öz mövqeyini daha da möhkəmləndirməkdədir.

Balaxanı qəsəbəsi, 69 nömrəli məktəbin
tarix müəllimi Xəyalə Əsgərli