Məktəb insanın həyatında yalnız bilik və bacarıqların əldə edildiyi məkan deyil. Bura həm də şəxsiyyətin formalaşdığı, dünyagörüşünün genişləndiyi, başqalarına hörmətin, birgəyaşayış mədəniyyətinin və ictimai məsuliyyət hissinin yarandığı mühüm həyat məktəbidir. Uşaq burada yalnız oxumağı, yazmağı, hesablamağı deyil, eyni zamanda fərqli insanlarla ünsiyyət qurmağı, öz hüquqlarını tanımağı, başqalarının hüquqlarına hörmət etməyi və cəmiyyətin bir üzvü kimi davranmağı öyrənir. Buna görə də məktəb həyatını tənzimləyən qaydalar, o cümlədən vahid məktəbli formasına dair tələblər təkcə zahiri görünüş məsələsi kimi deyil, təhsil mühitinin ümumi dəyərləri kontekstində nəzərdən keçirilməlidir.

Bu sözləri aia.az-a verdiyi açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Səttar Möhbalıyev deyib.

Fikirlərini davam etdirən millət vəkili bildirib ki, məktəbli geyimi ətrafında aparılan müzakirələrin mahiyyətində də məhz bu məqam dayanır. Necə edək ki, məktəb hər bir uşaq üçün bərabər imkanların yaradıldığı, qarşılıqlı hörmətin qorunduğu və təhsilin əsas məqsəd olduğu bir məkana çevrilsin? Təhsil sisteminin əsas prinsiplərindən biri bərabərlikdir. Hər bir uşaq ailəsinin maddi imkanlarından, sosial vəziyyətindən, etnik mənşəyindən və dini mənsubiyyətindən asılı olmayaraq keyfiyyətli təhsil almaq, öz potensialını üzə çıxarmaq və gələcəyini qurmaq imkanına malik olmalıdır. Məktəbdə uşağın dəyərini onun geyiminin qiyməti, markası və ya dəbə uyğunluğu deyil, biliyi, davranışı, zəhməti və insani keyfiyyətləri müəyyən etməlidir. Vahid məktəbli forması bu risklərin azaldılmasına kömək edən vasitələrdən biridir. Eyni geyim şagirdlər arasındakı bütün fərqləri aradan qaldırmasa da, onların zahiri görünüşü üzərindən aparılan müqayisələrin təsirini məhdudlaşdırır. Beləliklə, diqqətin geyimdən təhsilə, dəbdən biliyə, maddi imkanlardan şəxsi bacarıqlara yönəlməsi üçün daha əlverişli şərait yaranır. Əsl bərabərlik hər kəsin eyni görünməsi deyil, hər kəsin özünü eyni dərəcədə dəyərli hiss etməsidir. Vahid məktəbli formasının sosial əhəmiyyəti də bu məqsədə xidmət etməsindədir. Məktəb öz daxili qaydaları, ənənələri, davranış normaları və ümumi məqsədləri olan bir kollektivdir. Şagirdin həmin kollektivə mənsub olduğunu hiss etməsi onun məktəb həyatına münasibətinə də təsir göstərir. Vahid məktəbli forması bu mənsubiyyət hissini gücləndirən, uşaqlara ortaq bir mühitin iştirakçısı olduqlarını xatırladan amillərdən biridir. Burada əsas məsələ uşağa qaydanın mahiyyətini izah etməkdir. Məktəbli formasını yalnız məcburi tələb kimi təqdim etməkdənsə, onun nə üçün tətbiq olunduğunu, hansı sosial və pedaqoji məqsədlərə xidmət etdiyini anlatmaq daha səmərəli yanaşmadır. Qaydanın mənasını dərk edən şagird onu sadəcə cəzadan yayınmaq üçün deyil, kollektivə və ümumi razılaşmalara hörmətin ifadəsi kimi qəbul etməyi öyrənir. Deməli, vahid geyim məktəb mədəniyyətinin özü deyil, həmin mədəniyyətin görünən elementlərindən biridir. Onun həqiqi əhəmiyyəti isə məktəbdə formalaşdırılan münasibətlər və dəyərlərlə tamamlanır. Azərbaycan Respublikasında təhsil sisteminin dünyəvi xarakter daşıması məktəb mühitinin təşkili baxımından mühüm prinsipdir. Dünyəvi təhsil dini inancın inkarı demək deyil. Bu yanaşma dövlət təhsil müəssisəsində tədrisin elmi əsaslara söykənməsini, müxtəlif baxışlara malik uşaqların bərabər hüquqlu iştirakını və təhsil prosesinin dini, siyasi və ideoloji təbliğatın təsirindən qorunmasını nəzərdə tutur. Məktəbə müxtəlif ailələrdən, fərqli dünyagörüşlərindən və həyat təcrübələrindən gələn uşaqlar üz tuturlar. Onların hər birinin şəxsiyyətinə, ailə dəyərlərinə və qanunla qorunan hüquqlarına hörmət göstərilməsi vacibdir. Eyni zamanda, ümumi təhsil müəssisəsi hamı üçün ortaq olan qaydalar əsasında fəaliyyət göstərməlidir. Vahid məktəbli forması da məhz məktəbdə ümumi və neytral təhsil mühitinin yaradılması kontekstində dəyərləndirilə bilər. Burada məqsəd uşaqların fərdi xüsusiyyətlərini və şəxsi inanclarını silmək deyil, onların hamısının təhsil prosesində bərabər iştirakını təmin edən ümumi çərçivə yaratmaqdır. Bu çərçivə tətbiq edilərkən hüquqi normalar, insan ləyaqəti, uşaqların mənafeyi və qanunla nəzərdə tutulan hüquqlar diqqətdə saxlanılmalıdır. Dünyəvilik də, bərabərlik də, qarşılıqlı hörmət də məktəbin sağlam təhsil mühitinin ayrılmaz hissələridir.

Millət vəkili onu da deyib ki, Uşağın məktəbə münasibəti, davranış mədəniyyəti və gündəlik vərdişləri ailə ilə təhsil müəssisəsinin əməkdaşlığı şəraitində formalaşır. Valideyn məktəbin müəyyən etdiyi qanuni və əsaslandırılmış qaydaların mahiyyətini övladına izah etdikdə, müəllimlər isə həmin qaydaları ardıcıl, ədalətli və hörmət çərçivəsində tətbiq etdikdə daha sağlam nəticələr əldə olunur. Vahid məktəbli geyiminə riayət də bu əməkdaşlığın bir hissəsidir. Geyimlə bağlı tələblər əvvəlcədən aydın izah edilməli, ailələrin real imkanları nəzərə alınmalı, uşaqların geyimə görə alçaldılmasına və ya ayrı-seçkiliyə məruz qalmasına yol verilməməlidir. Məqsəd qaydanı pozan uşağı utandırmaq deyil, ona ümumi razılaşmanın əhəmiyyətini başa salmaq olmalıdır. Vahid məktəbli forması haqqında danışarkən əsas diqqəti yalnız onun rənginə, biçiminə və görünüşünə yönəltmək məsələnin mahiyyətini məhdudlaşdırardı. Əslində, bu mövzu təhsilin hansı dəyərlər üzərində qurulması, uşaqların məktəbdə özlərini necə hiss etməsi, fərqliliklərə münasibətin necə formalaşması və ümumi qaydalara hörmətin necə aşılanması ilə birbaşa bağlıdır. Məktəb uşağa həm fərd olmağı, həm də kollektivin bir hissəsi kimi yaşamağı öyrətməlidir. Fərdilik insanın şəxsiyyətini, kollektivə hörmət isə onun sosial məsuliyyətini ifadə edir. Bu iki keyfiyyət arasında ziddiyyət yaratmadan tarazlıq qurmaq müasir təhsilin mühüm vəzifələrindəndir. Uşaqlar eyni geyimdə olduqları üçün deyil, bir-birlərinə hörmət etdikləri, heç kəsi maddi imkanlarına görə fərqləndirmədikləri, biliyə və zəhmətə dəyər verdikləri üçün bərabər olmalıdırlar. Vahid forma həmin münasibətin yaranmasına kömək edə bilər, lakin bu dəyərlərin gündəlik məktəb həyatında gerçəkləşməsi müəllimlərin, valideynlərin və bütövlükdə təhsil ictimaiyyətinin birgə səylərindən asılıdır.
Nəticə etibarilə, vahid məktəbli forması yalnız geyim qaydası deyil. O, düzgün tətbiq edildikdə bərabər imkanların, məktəbə mənsubiyyət hissinin, intizamın və birgəyaşayış mədəniyyətinin formalaşmasına dəstək verən vasitədir. Əsas məqsəd isə hər bir uşağın məktəbə özünü rahat, təhlükəsiz və dəyərli hiss edərək gəlməsi, biliyini inkişaf etdirməsi və gələcək cəmiyyətin məsuliyyətli üzvü kimi yetişməsidir-deyə Səttar Möhbalıyev fikrini yekunlaşdırıb.