Məscidlər müftiliyin balansına keçirilir, vaizlərə isə xüsusi tələblər qoyulur

Qırğızıstanda fəaliyyət göstərən bütün məscidlər 2027-ci il fevralın 1-dək ölkənin Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin (müftiliyin) balansına keçirilməlidir. Hazırda ölkədə 4470 məscid fəaliyyət göstərir. Hakimiyyət dini obyektlərin sənədlərini yoxlayır, torpaq sahələrinin kimə məxsus olduğunu, binaların qanuni tikilib-tikilmədiyini və istismara qəbul sənədlərinin olub-olmadığını araşdırır.

Musavat.com xəbər verir ki, bu barədə Qırğızıstan mediasında yayılan məlumatlarda bildirilir.Rəsmi açıqlamalara görə, prosesin əsas məqsədi məscidlərin sənədlərini qanunvericiliyə uyğunlaşdırmaqdır. Bununla belə, yeni qaydalar dini icmaların idarə edilməsində müftiliyin rolunu artırır, dini obyektlərin tikintisi və fəaliyyətinə nəzarəti gücləndirir. Müftiliyin məlumatına görə, Qırğızıstandakı məscidlərin bir çoxu yerli sakinlərin, xeyriyyəçilərin və ayrı-ayrı şəxslərin ianələri hesabına tikilib. Lakin bəzi obyektlərin torpaq sənədləri, tikinti icazələri və ya istismara qəbul aktları tam rəsmiləşdirilməyib. Ayrı-ayrı hallarda torpağın təyinatı ilə onun faktiki istifadəsi arasında da uyğunsuzluqlar aşkarlanıb. Hazırda ölkənin müxtəlif bölgələrində inventarlaşdırma aparılır. İlkin nəticələrin 2026-cı ilin sonunadək açıqlanacağı gözlənilir.

Müftilik vurğulayır ki, sənədlərin yoxlanılması məscidlərin bağlanması demək deyil. Özəl mülkiyyətdə olan bina və torpaq sahələrinin müftiliyin balansına keçirilməsi üçün mülkiyyətçinin könüllü razılığı və qanunla müəyyən edilmiş prosedura əməl olunması tələb edilir.

Yeni qanun nəyi dəyişir?2025-ci il yanvarın 21-də imzalanan “Dini etiqad azadlığı və dini birliklər haqqında” qanun həmin il fevralın 1-də qüvvəyə minib. Qanun dini obyektlərin müvafiq dini qurumun mərkəzi idarəetmə orqanının balansında olmasını nəzərdə tutur. Yeni qaydalar yalnız məscidlərin sənədləşdirilməsi ilə məhdudlaşmır. Dini obyektlərin tikintisi səlahiyyətli dövlət orqanı ilə razılaşdırılmalı, onların sayı isə hökumət tərəfindən tənzimlənməlidir. Müftilik məscid və mədrəsələrin tikintisinin razılaşdırılmasında, eləcə də dini obyektlərin və təhsil müəssisələrinin rəhbərlərinin təyin edilməsində iştirak edir. Dini təhsil proqramları da müvafiq ekspertizadan keçirilməlidir. Dini tədrislə məşğul olan şəxslərdən ixtisaslı təhsil tələb olunur, qeydiyyatdan keçmiş dini təhsil müəssisələrindən kənarda fərdi dini tədrisə isə məhdudiyyət qoyulur.

Bundan başqa, dini təbliğatla müntəzəm məşğul olan şəxslərin qeydiyyatı və xüsusi təhsil tələbləri gündəmə gətirilir. Yeni qaydaların həssas tərəflərindən biri də məscidlərin tikintisinə və saxlanmasına vəsait ayıran yerli icmaların gələcək roludur. İllər ərzində öz vəsaitləri hesabına məscid tikdirən sakinlər üçün təkcə mülkiyyət sənədləri deyil, həm də idarəetmə məsələsi əhəmiyyətlidir. İmamın təyin olunması, ianələrin xərclənməsi və kommunal ödənişlərin qarşılanması kimi məsələlər bundan sonra da diqqət mərkəzində qalacaq.

Qırğızıstan hakimiyyətinin dini sahədə nəzarəti gücləndirməsinin səbəblərindən biri radikal təşkilatların fəaliyyəti ilə bağlı təhlükəsizlik narahatlıqlarıdır.

Ölkədə müxtəlif islam cərəyanlarının və dini icmaların nümayəndələri fəaliyyət göstərir. Bunların hamısını radikal və ya zorakı qruplar kimi təqdim etmək düzgün olmazdı. Bununla belə, hakimiyyət qadağan olunmuş təşkilatların təbliğatına, insanları cəlb etmək cəhdlərinə və terrorçuluqla bağlı risklərə qarşı tədbirlər görür.

Qırğızıstan təhlükəsizlik orqanları daha əvvəl “Hizb ut-Təhrir” təşkilatının ehtimal olunan üzvlərinin saxlanılması barədə məlumat yayıb. Bu təşkilat ölkədə qadağandır. Həmçinin İŞİD terror təşkilatına cəlbetmə ilə bağlı şübhəli halların araşdırıldığı bildirilib.Bununla belə, dini azadlıqlar sahəsində fəaliyyət göstərən beynəlxalq qurumlar qanunun bəzi müddəalarının geniş şərh oluna biləcəyinə və dinc dini fəaliyyətlərə də məhdudiyyət yaratmaq ehtimalına diqqət çəkirlər.